Biznes

3 minut

Znaczące zaangażowanie państwa w gospodarkę wymaga transparentności [RAPORT]

photo

Państwo w gospodarce: czas na przejrzystość

Rola państwa w polskiej gospodarce wykracza poza legislację i regulację. Jako właściciel spółek, rząd bezpośrednio wpływa na rynek. Tymczasem Konstytucja RP podkrśla społeczną gospodarkę rynkową, w której udział państwa powinien być wyjątkiem uzasadnionym interesem publicznym.

Praktyka ostatnich dwóch dekad przeczy tym założeniom. Państwo dominuje w energetyce czy bankowości, ale angażuje się też mniej istotne obszary, co trudno uzasadnić misją publiczną. Choć ograniczenie tego stanu to proces wieloletni, niezbędne są zmiany „tu i teraz”. Kluczem jest jawność polityki właścicielskiej.

Transparentność to nie fanaberia, lecz europejski standard. Pozwala ona obywatelom kontrolować zarządzanie wspólnym majątkiem i ogranicza ryzyko korupcji czy partyjnego wykorzystywania firm. Autoryzacja raportu postulują dwa rozwiązania:

  1. Coroczny raport rządowy o spółkach państwowych, uzasadniający sens ich utrzymywania, poddawany debacie parlamentarnej.
  2. Udostępnienie danych o zaangażowaniu państwa w formacie maszynowym na portalu Otwarte Dane.

Wdrożenie tych zmian, poparte dołączonym projektem ustawy, wzmocni zaufanie do instytucji i poprawi efektywność gospodarczą kraju. Polska nie może odstawać od standardów przejrzystości.

Autorzy raportu apelują:

„W raporcie wskazujemy na konieczność przyjęcia dwóch rozwiązań zwiększających jawność polityki właścicielskiej państwa. Po pierwsze, rekomendujemy, by, wzorem innych państw, rząd publikował coroczny raport prezentujący portfel spółek z udziałem państwa – ze wskazaniem celu, jaki państwo w ten sposób realizuje, a także z uzasadnieniem ich dalszego posiadania. Takie sprawozdanie powinno być też przedmiotem debaty w parlamencie, który sprawuje konstytucyjną kontrolę nad działalnością rządu, w tym nad prowadzoną przez niego polityką właścicielską. 

Po drugie, postulujemy udostępnianie bieżącej informacji o bezpośrednim zaangażowaniu państwa w przedsiębiorstwach w rządowym serwisie Otwarte Dane w formacie możliwym do maszynowego odczytu. Informacja ta jest obecnie niepełna i rozproszona, choć administracja jest w stanie przygotować ją niskim nakładem pracy”.

Wykazy obejmują 14 przedsiębiorstw państwowych oraz 400 spółek z udziałem Skarbu Państwa (na 30 września 2025 roku)

Czytamy dalej:

„Coroczne sprawozdanie Rady Ministrów, prezentowane przed Sejmem, będzie pierwszym dokumentem realnie ujawniającym cele państwa jako właściciela przedsiębiorstw. Obywatele będą wreszcie mogli rozliczać działalność państwa w dziedzinie polityki właścicielskiej – podobnie, jak robią to w innych sprawach. Raport pozwoli zmniejszyć ryzyko politycznego wpływu na spółki z udziałem Skarbu Państwa, a jasno wyznaczone i uzasadnione cele ograniczą nieefektywne interwencje na rynku. Przejrzysta informacja o strukturze właścicielskiej wzmocni działania antykorupcyjne i pozwoli poznać w o wiele większej skali stopień zaangażowania państwa w przedsiębiorstwa. Dane te bez wątpienia będą impulsem dla tworzenia lepszej polityki właścicielskiej, wzorem innych państw z Europy, które działają przejrzyście”.

Wybrane fragmenty raportu:

“Stopień zaangażowania państwa w gospodarkę powinien odzwierciedlać przyjęty model gospodarczy. Na mocy Konstytucji RP ustrój gospodarczy Polski opiera się na zasadzie społecznej gospodarki rynkowej. Jak wskazują Trybunał Konstytucyjny oraz przedstawiciele nauki prawa gospodarczego, w tym modelu udział państwa w gospodarce powinien mieć charakter wyjątkowy i uzasadniony ochroną szczególnego interesu publicznego.”

Państwo nadal jest silnie obecne m.in. w sektorze bankowym, energetycznym czy ubezpieczeniowym

“…obywatele nie są w stanie zweryfikować założeń i efektów polityki właścicielskiej – ani na bieżąco, ani w cyklu wyborczym. Ograniczony dostęp do informacji oznacza, że debata siłą rzeczy koncentruje się na kwestiach politycznych (politics), bo te są przede wszystkim komunikowane. Z kolei sprawy o znaczeniu strategicznym (policy), o ile państwo w ogóle o nich informuje, mogą być uzasadniane doraźnie lub post factum.

W efekcie na pierwszy plan wysuwają się tematy takie jak roszady kadrowe, krótkoterminowe wyniki finansowe przedsiębiorstw czy ewentualne nadużycia. Kwestie te słusznie interesują opinię publiczną. Trudno jednocześnie stwierdzić, czy dana decyzja ma swoje oparcie w deklarowanych standardach – gdyż te nie są publicznie komunikowane. W takich warunkach ocena funkcjonowania państwa jako właściciela może być jedynie powierzchowna.

Obywatele mają również problem, by zestawić obietnice z rzeczywistymi działaniami władzy czy porównać politykę poszczególnych gabinetów”.

“Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, u kresu PRL istniały 8453 przedsiębiorstwa państwowe (stan na 31 grudnia 1990 roku). Pracowało w nich ok. 70,4% ogółu zatrudnionych (przy 29,6% w sektorze prywatnym, w tym 20,8% ogółu w rolnictwie indywidualnym). Sektor uspołeczniony odpowiadał za ok. 81% tworzonego dochodu narodowego”.

“Z danych GUS wynika, że w latach 1990–2012 (to najbardziej aktualne, zbiorcze dane) przekształceniami objęto łącznie 7555 przedsiębiorstw państwowych. W wyniku komercjalizacji powstało 1761 spółek, z czego 607 sprywatyzowano pośrednio (kapitałowo).

Bezpośrednio sprywatyzowano 2118 przedsiębiorstw państwowych, a likwidację z przyczyn ekonomicznych przeprowadzono w 1127 przypadkach”.

Na podstawie wyłącznie zsumowania wszystkich przedsiębiorstw, w których państwo ma udziały i nad którymi pełni kontrolę, oraz spółek zależnych ośmiu największych takich przedsiębiorstw można szacować, że jest ich co najmniej 800

RAPORT (Nie)jawna polityka właścicielska państwa, maj 2026: Forum Obywatelskiego Rozwoju

Autorzy raportu:

  • Patryk Wachowiec, analityk prawny FOR
  • Marcin Zieliński, prezes zarządu i główny ekonomista FOR
  • Eryk Ziędalski, analityk prawny FOR
  • Piotr Oliński, analityk prawny FOR
  • dr Stefan Sękowski, Instytut Ekonomii i Finansów UMCS w Lublinie

Czytaj cały raport: https://for.org.pl/wp-content/uploads/2026/03/Raport_FOR_Niejawna_polityka_wlascicielska-2.pdf

Może zainteresują Cię również

2 minut

Zachowaj się bezpieczenie podczas zagrożenia i ataku

Przypominamy poradniki przygotowane przez Policję i ABW (Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego). Dzwoń pod numer 112. Powiedz, gdzie jesteś i co się wydarzyło. Przekaż wszystkie informacje, które mogą pomóc służbom. W sytuacji zagrożenia liczą się sekundy. Warto wiedzieć, jak wtedy się zachować, aby zwiększyć szanse na bezpieczeństwo własne i innych. Zapamiętaj kilka zasad: Oddal się od zagrożenia. […]

facebook twitter link yotube linkedin instagram whatsup