Odporność oznacza dla nas przede wszystkim zdolność do szybkiego reagowania, odtworzenia usług i utrzymania ciągłości działania, by państwo mogło funkcjonować nawet wtedy, gdy część infrastruktury przestanie działać – mówi wiceprezes EXATEL S.A. – Maciej Nauman.
Bezpieczeństwo państwa coraz rzadziej kojarzy się wyłącznie z czołgami czy samolotami. Dziś równie istotne są światłowody, centra przetwarzania danych, satelity i cyberbezpieczeństwo. Jak realizujecie taki model bezpieczeństwa?
MACIEJ NAUMAN, WICEPREZES EXATEL S.A.: Tak, zdecydowanie zmienił się sposób, w jaki powinniśmy dziś myśleć o bezpieczeństwie państwa. Współczesne zagrożenia nie dotyczą wyłącznie przestrzeni fizycznej. Zanim pojawią się czołgi, samoloty, może dojść do cyberataku, zakłócenia komunikacji, próby odcięcia kluczowych systemów od łączności z resztą sieci. Technologia, w szczególności ta telekomunikacyjna, to dziś newralgiczny element bezpieczeństwa.
W EXATEL łączymy infrastrukturę telekomunikacyjną, kompetencje cyberbezpieczeństwa oraz nowe technologie. Państwo i jego kluczowe instytucje powinny działać również wtedy, gdy część infrastruktury zostanie zaatakowana lub nie będzie dostępna. Bezpieczeństwo oznacza dziś nie tylko ochronę, ale również odporność i zdolność do szybkiego odtworzenia działania.
EXATEL od lat pracuje dla administracji publicznej, służb i sektora obronnego, ale rozwija także usługi dla biznesu. Jak zmienia się dziś rola spółki i czym różni się ona od klasycznego operatora telekomunikacyjnego?
EXATEL nie jest dziś klasycznym operatorem telekomunikacyjnym. Oczywiście nadal zapewniamy łączność, ale coraz ważniejsze stają się: cyberbezpieczeństwo oraz posiadanie i rozwój własnych technologii.
Technologia telekomunikacyjna to dziś newralgiczny element bezpieczeństwa.
Pracujemy dla administracji publicznej i sektora obronnego, ale również dla biznesu krajowego i międzynarodowego. W związku z tym patrzymy na infrastrukturę znacznie szerzej. Klient nie potrzebuje dziś wyłącznie transmisji danych. Istotą jest to, by cała działalność funkcjonowała w sposób bezpieczny i niezakłócony – potrzeba pewności, że wszystko będzie działać również w trudnych warunkach. Zatem naszą rolą jest nie tylko dostarczenie usługi, ale budowanie całej infrastruktury, która zwiększy odporność naszych klientów, a w szerszej perspektywie również odporność państwa.
W lipcu br. EXATEL otrzymał od MSWiA status podmiotu ochrony ludności. Jakie nowe obowiązki i odpowiedzialność spoczywają dziś na spółce?
W praktyce oznacza to, że EXATEL ma do odegrania określoną rolę w zapewnieniu ciągłości działania państwa, szczególnie w sytuacjach kryzysowych. Taki status oznacza większą odpowiedzialność za odporność infrastruktury w obszarach kompetencji EXATEL. Mamy być nie tylko operatorem telekomunikacyjnym, ale jednym z elementów systemu bezpieczeństwa i ochrony ludności, głównie w obszarze zadań funkcjonowania Systemów Bezpiecznej Łączności Państwowej.
W Polsce coraz częściej mówi się o suwerenności technologicznej. Czy w obszarze telekomunikacji, cyberbezpieczeństwa i komunikacji satelitarnej możemy być państwem naprawdę niezależnym technologicznie? Jaką rolę odgrywa w tym EXATEL?
Powinniśmy budować własne kompetencje i rozwiązania, które dadzą państwu kontrolę nad kluczową infrastrukturą. Suwerenność nie oznacza jednak, że wszystko musimy produkować sami. Pełna niezależność technologiczna jest dziś bardzo trudna, ale należy rozwijać zasoby zwiększające odporność państwa na zagrożenia.
Czy infrastruktura krytyczna potrzebuje państwowego partnera do zapewnienia ciągłości działania i wysokiego SLA?
Państwo powinno mieć partnerów, którzy rozumieją specyfikę działania infrastruktury krytycznej i myślą o niej długoterminowo. Ważne jest jednak zachowanie realnej kontroli nad kluczowymi zasobami. Polski operator posiadający własną infrastrukturę może być ważnym elementem budowania odporności państwa.
Wojna w Ukrainie pokazała, że infrastruktura telekomunikacyjna jest jednym z pierwszych celów ataków. Jak z perspektywy EXATEL zmieniło się dziś rozumienie odporności państwa?
Wojna w Ukrainie pokazała, że odporność państwa zaczyna się od podstaw – od tego, czy w sytuacji kryzysowej działa łączność, internet i dostęp do kluczowych systemów. Dziś nie wystarczy samo zabezpieczenie infrastruktury. Musimy być przygotowani na scenariusz, w którym zostanie ona zaatakowana i uszkodzona. Odporność oznacza dla nas przede wszystkim zdolność do szybkiego reagowania, odtworzenia usług i utrzymania ciągłości działania, by państwo mogło funkcjonować nawet wtedy, gdy część infrastruktury przestanie działać.
Czego wymagają usługi i technologie funkcjonujące w obszarach wysokiej odpowiedzialności?
Przede wszystkim niezawodności, bezpieczeństwa i odporności. Zamiast zakładać, że infrastruktura będzie funkcjonowała zawsze w sprzyjających warunkach, należy przewidywać awarie, cyberataki i wszelkie zakłócenia.
Jak rozwija się obszar badania i rozwoju (R&D) w spółce?
Badania i rozwój nie są dla nas działalnością prowadzoną wyłącznie na potrzeby demonstracji nowych technologii. Interesuje nas przede wszystkim tworzenie rozwiązań, które można zastosować w rzeczywistych środowiskach. Łatwo to dostrzec w naszych pracach na przykład wokół cyberbezpieczeństwa i rozwiązań satelitarnych. Kluczowe jest dla nas sprawdzenie, w jaki sposób można zintegrować nowe technologie z istniejącą infrastrukturą.
Aktualnie koncentrujemy się na projektach R&D pozwalających na budowanie naszej suwerenności w obszarach sieciowym i cyberbezpieczeństwa (systemy SDN oraz TAMA), a w wymiarze europejskim pracujemy nad rozwiązaniami niezawodnej łączności satelitarnej w sytuacjach kryzysowych (projekt Sat2Rescue).
Czy jest miejsce na współpracę startupów z waszą spółką? Czy są jakieś przykłady?
Zdecydowanie tak, część naszych prac R&D realizujemy w konsorcjach, gdzie pojawiają się znaczące ośrodki akademickie, ale też i małe firmy. Współpraca ze startupami to naturalna droga rozwoju naszego podejścia w postępie technologicznym. Jesteśmy zawsze gotowi, żeby interesujące z naszego punktu widzenia rozwiązania, dostarczane przez startup, były wdrażane w naszej infrastrukturze – na początku bardziej jako Proof-of-Concept lub Proof-of-Value.
Coraz częściej mówi się o bezpieczeństwie w kosmosie. Dlaczego rozwój usług satelitarnych staje się dziś jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa państwa?
Trudno wyobrazić sobie właściwie działające państwo bez infrastruktury satelitarnej. Satelity zapewniają komunikację, nawigację, obserwację Ziemi, czyli usługi, od których zależy funkcjonowanie gospodarki, administracji, wojska, ale też codzienne funkcjonowanie społeczeństwa. Infrastruktura kosmiczna jest bardzo często celem zakłóceń i ataków – dlatego ich bezpieczeństwo jest tak ważnym elementem suwerenności technologicznej. Bezpieczeństwo kosmosu to też bezpieczeństwo państwa.
EXATEL rozwija własny teleport satelitarny i uczestniczy w europejskich programach, takich jak IRIS² i GOVSATCOM. Co daje Polsce posiadanie takich kompetencji i dlaczego Europa tak mocno inwestuje dziś w bezpieczną łączność satelitarną?
Przede wszystkim daje Polsce większą niezależność i możliwość zapewnienia bezpieczeństwa także w sytuacjach kryzysowych. Dla Polski udział w tych programach jest równoznaczny z rozwijaniem własnych kompetencji oraz mocniejszym zakotwiczeniem naszego sektora technologicznego w europejskim systemie bezpieczeństwa. A to świadczy o tym, że nie jesteśmy tylko pasywnym odbiorcą tych usług, ale aktywnie uczestniczymy w projektowaniu i rozwoju infrastruktury. Programy takie jak IRIS² i GOVSATCOM są dowodem na to, że łączność satelitarna jest dziś bardzo ważna dla Europy.
Pełna niezależność technologiczna jest dziś bardzo trudna, ale należy rozwijać zasoby zwiększające odporność państwa na zagrożenia.
Spółka rozwija również rozwiązania wykorzystujące dystrybucję kluczy kwantowych. Jeszcze kilka lat temu brzmiało to jak science fiction. Dlaczego technologia kwantowa staje się dziś realnym elementem bezpieczeństwa?
Technologie kwantowe zaczynają powoli wychodzić z fazy badań naukowych i są coraz częściej wykorzystywane w sposób zaawansowany. W EXATEL podchodzimy do tego praktycznie – sprawdzamy, czy takie urządzenia można włączyć do istniejącej sieci. Dlatego w ramach projektu SEQRET wspólnie z europejskimi partnerami zbudowaliśmy rozwiązanie do kwantowej dystrybucji klucza – QKD, które zwiększy bezpieczeństwa szyfrowania transmisji danych.
Komputery kwantowe mogą w przyszłości przełamać obecne metody szyfrowania danych. Czy Polska już dziś powinna przygotowywać się do ery postkwantowej? Musimy pamiętać, że bezpieczeństwo to także myślenie o zagrożeniach, które dopiero nadejdą.
Nie wiemy, kiedy takie urządzenia powstaną, natomiast powinniśmy zacząć takie przygotowania, mając świadomość, że jest to proces wieloletni. Dlatego właśnie aktywnie działamy pracując na QKD, które również zostanie uruchomione w naszej sieci w celu realizacji usług odpornych na deszyfrowanie przez komputery kwantowe.
Wiele mówi się dziś o sztucznej inteligencji. Czy AI stanie się dla bezpieczeństwa państwa większą szansą czy większym zagrożeniem?
Nie ma jednej i bezdyskusyjnej odpowiedzi na to pytanie. Z jednej strony sztuczna inteligencja pomaga nam zwiększyć bezpieczeństwo (np. szybciej wykrywać cyberataki, analizować dane, przewidywać zachowania), a z drugiej – wszystkie te atuty mogą być wykorzystane przeciwko nam. Nie możemy postrzegać AI wyłącznie jako technologii, którą możemy wdrożyć – musimy nauczyć się ją zabezpieczać i kontrolować.
Gdyby miał pan wskazać trzy technologie, które w ciągu najbliższej dekady najbardziej zmienią bezpieczeństwo państwa, co znalazłoby się na tej liście?
Wskazałbym przede wszystkim trzy obszary. Sztuczną inteligencję – z pewnością przekształci ona sposób prowadzenia cyberataków. Technologie kwantowe – pod ich wpływem zmieni się podejście do ochrony danych. Technologie satelitarne – bezpieczna łączność i dostęp do danych z kosmosu będą coraz ważniejsze dla obronności.
– Dzięki za rozmowę!
Więcej o EXATEL:
EXATEL S.A. jest polską spółką telekomunikacyjną świadczącą usługi dla administracji publicznej, sektora obronnego oraz przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym. Spółka specjalizuje się w budowie i utrzymaniu bezpiecznej infrastruktury telekomunikacyjnej oraz dostarczaniu rozwiązań z zakresu cyberbezpieczeństwa, ochrony infrastruktury krytycznej
i usług ICT.
Exatel to podmiot ochrony ludności
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wydało decyzję potwierdzającą (8 lipca 2026), że EXATEL S.A. został uznany za podmiot ochrony ludności. To ważny krok, który wzmacnia rolę Spółki w systemie bezpieczeństwa państwa i potwierdza jej gotowość do realizacji zadań o strategicznym znaczeniu – zarówno w czasie pokoju, jak i w sytuacjach kryzysowych.
Status podmiotu ochrony ludności oznacza formalne włączenie EXATEL do systemu ochrony ludności i obrony cywilnej, działającego na podstawie ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. Jako podmiot odpowiedzialny za kluczowe obszary infrastruktury teleinformatycznej i telekomunikacyjnej EXATEL będzie realizował zadania związane m.in. z zapewnieniem ciągłości działania administracji publicznej, ochroną ludności oraz budową odporności państwa.
Zadania EXATEL w systemie ochrony ludności
Zakres działań Spółki obejmuje w szczególności: zapewnienie ciągłości działania administracji publicznej poprzez świadczenie usług teleinformatycznych i telekomunikacyjnych w sytuacjach kryzysowych oraz podczas obowiązywania stanów nadzwyczajnych; realizację zadań powierzonych przez Operatora Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej (SBŁP); budowę, eksploatację i utrzymanie infrastruktury naziemnej dla satelitów konstelacji IRIS²; świadczenie usług telekomunikacyjnych umożliwiających zestawianie i utrzymanie połączeń pomiędzy centrami powiadamiania ratunkowego a publicznymi sieciami telekomunikacyjnymi; zapewnienie priorytetowej obsługi ruchu alarmowego, w szczególności w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych; prowadzenie badań i analiz związanych z oceną ryzyka, analizą zagrożeń oraz ochroną ludności; realizację działań eksperckich i doradczych wspierających bezpieczeństwo państwa; rozwój systemów wykrywania zagrożeń; oraz uruchomienie usług operatora wirtualnego wspierających mobilne rozwiązania wymiany informacji niejawnych i szerokopasmową łączność na potrzeby PPDR, w ramach podsystemu Systemu Bezpiecznej Łączności Mobilnej.
Decyzja MSWiA potwierdza, że EXATEL posiada kompetencje, technologie oraz zasoby umożliwiające skuteczne działanie w warunkach wymagających najwyższej niezawodności i odporności.
