Niedawno brałem udział w krótkim szkoleniu na temat przygotowania się na sytuacje kryzysowe. Jednym z ważnych wątków, był fakt, że zarówno prowadzący szkolenie, jak i uczestnicy, byli zwykłymi osobami, bez profesjonalnego przygotowania i doświadczeń. W mojej ocenie, to lepsze podejście, niż wysłuchiwanie bardzo specjalistycznych wykładów o nietypowych wydarzeniach i coraz to większej sferze zabezpieczeń. Jednocześnie przedstawiam także wybrane rekomendacje Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.
Spis treści
Zrozumieć Blackout
Co to jest Blackout?
- Blackout to całkowita, nagła i długotrwała awaria zasilania elektrycznego na dużym obszarze, obejmującym miasta, regiony, a nawet całe kraje.
- W 2025 roku mieliśmy już kilka przykładów blackoutu – w Hiszpani, Portugali, Czechach.
- Jest to sytuacja znacznie poważniejsza niż lokalna przerwa w dostawie prądu, ponieważ obejmuje infrastrukturę na szeroką skalę i często jest trudna do szybkiego opanowania.
- Przyczyny mogą być różnorodne, od zdarzeń naturalnych (np. ekstremalne warunki pogodowe, burze słoneczne, trzęsienia ziemi), poprzez awarie techniczne (uszkodzenia linii przesyłowych, stacji transformatorowych), ataki cybernetyczne, aż po błędy ludzkie lub celowe działania (np. ataki terrorystyczne).
Jakie są skutki Blackoutu?
- Brak dostępu do energii: Natychmiastowe unieruchomienie większości urządzeń elektrycznych, oświetlenia, ogrzewania (w przypadku systemów zasilanych elektrycznie).
- Problemy z wodą i kanalizacją: Awarie pomp wodociągowych i oczyszczalni ścieków, co prowadzi do braku wody pitnej i problemów sanitarnych.
- Problemy z komunikacją: Brak działania telefonów stacjonarnych, sieci komórkowych (stacje bazowe wymagają zasilania), internetu, telewizji i radia (z wyjątkiem urządzeń na baterie/zasilanie awaryjne).
- Ograniczone możliwości zakupów: nie działają kasy i bezgotówkowe płatności.
- Zakłócenia w transporcie: Przestoje sygnalizacji świetlnej, systemów kolejowych i metra, utrudnienia w tankowaniu paliwa (brak zasilania dystrybutorów).
- Kłopoty z zaopatrzeniem: Zamknięcie sklepów (brak kas, oświetlenia), problem z przechowywaniem żywności (lodówki, zamrażarki), trudności w transporcie towarów.
- Ryzyko dla zdrowia i życia: Brak działania szpitali (jeśli nie mają odpowiednich generatorów), problemy z aparaturą medyczną podtrzymującą życie, utrudniony dostęp do leków, brak ogrzewania zimą.
- Kryzys społeczny: Po kilku dniach wzrost przestępczości, panika, frustracja, poczucie bezradności, zaburzenia porządku publicznego.
Przygotowanie do Blackoutu?
Na poziomie prywatnym, warto zawsze pamiętać, co jest szczególnie potrzebne w mojej sytuacji i dla moich domowników (rodzina, sąsiedzi). Przykładowo, zaczynamy od leków. Czy mam zapas leków, które muszę często używać? Następnie, czy mam mały zapas wody i żywności? Czy bez świata poradzę sobie, używają np. świec czy gazowego palnika do gotowania? Czy mam kilka opakowań nawilżonych ręczników, które szybko pozwalają się odświeżyć? W zależności od pory roku, warto również pamiętać o izolacji cieplnej. Dobrym przygotowaniem będzie wyznaczenie specjalnego miejsca, gdzie mogę gromadzić podstawowy pakiet awaryjny. Może to być część szafy, spiżarnia, piwnica, garaż lub poddasze.
Niech każdy sam ocenia, jakie ryzyko może wystąpić, ale na pewno przygotowanie się już na blackout, może sporo pomóc. ŁUKASZ ZAJĄC
Ważne, by łatwo do nich dotrzeć. Już samo posiadanie wielu latarek w domu, może pomóc w momencie wyłączenia elektryczności – szczególnie w porze jesienno-zimowej. Następnie, czy posiadamy gotówkę, najlepiej w małych nominałach i kilku walutach. Gdyby sytuacja blackoutu, katastrofy naturalnej albo konfliktu, trwała kilka tygodni lub dłużej, warto myśleć o wymianie barterowej. Przykładowo, jeden ze znajomych trzyma w domu zapas spiritusu, papierosów – jako możliwy towar do wymiany barterowej.
Nie możemy również pomijać faktu, że aktualnie Polska jest zaangażowana w napięcia jakie wywołuje wojna na Ukrainie, co dodatkowo zachęca nas do podjęcia kroków przygotowanych na nagłe zdarzenia o charakterze możliwych katastrof. Niech każdy sam ocenia, jakie ryzyko może wystąpić, ale na pewno przygotowanie się już na blackout, może sporo pomóc.
Blackout i sąsiedzi
Pamiętaj – w grupie jest siła. Może już czas, żeby porozmawiać z najbliższymi sąsiadami, w bloku czy sąsiednich domów, co możecie wspólnie zrobić, gdy dojdzie do blackoutu? Zapytaj także administratora spółdzielni czy ma jakiś plan awaryjny. Podobnie z agencją ochrony.
Psychologiczne skutki Blackoutu?
- Poczucie bezradności i utraty kontroli: Brak prądu wywraca do góry nogami codzienne życie i podstawowe potrzeby.
- Izolacja społeczna: Brak możliwości kontaktu z bliskimi, rozrywki, informacji może prowadzić do poczucia osamotnienia.
- Lęk i panika: Zwłaszcza w początkowej fazie, lęk przed nieznanym, o bliskich, o zapasy.
- Frustracja i irytacja: Z powodu niemożności wykonywania codziennych czynności, utrudnień w komunikacji.
- Depresja i apatia: Długotrwały blackout może prowadzić do objawów depresyjnych, zwłaszcza u osób starszych lub chorujących.
- Wzrost agresji: W skrajnych przypadkach, zwłaszcza gdy dochodzi do walki o zasoby, może pojawić się wzrost agresji i przemocy.
- Poczucie solidarności (pozytywne): Wbrew pozorom, blackout może również wzmocnić więzi społeczne i poczucie wspólnoty, gdy ludzie wzajemnie sobie pomagają.
Pierwsze skutki Blackoutu?
- Brak łączności telefonicznej: Sieci komórkowe (stacje bazowe) przestają działać po wyczerpaniu zasilania awaryjnego (akumulatorów). Telefony stacjonarne również nie działają, jeśli wymagają zasilania z sieci.
- Brak internetu: Routery, serwery, infrastruktura światłowodowa wymagają zasilania.
- Brak telewizji i radia (zwykłego): Nadajniki i odbiorniki wymagają prądu. Działają tylko radia na baterie.
- Trudności w przekazywaniu informacji: Władze mają problem z komunikacją z obywatelami, a obywatele ze sobą nawzajem.
- Fałszywe informacje i plotki: W próżni informacyjnej, ludzie mogą polegać na plotkach i niesprawdzonych informacjach, co może prowadzić do paniki.
- Problemy z systemami alarmowymi: Systemy alarmowe wymagające łączności online przestają działać.
- Wzrost znaczenia radia CB i krótkofalówek: W sytuacji awaryjnej, te starsze, niezależne od sieci, formy komunikacji mogą zyskać na znaczeniu.
Pakiet na Blackout
Pomyśl jak zabezpieczyć swoje bezpieczeństwo i komfort. Porozmawiaj o tym z bliskimi. Zacznij uzupełniać listę propozycji.
Przedstawiam 3 pakiety, w zależności od potrzeb, możesz uzupełnić swój aktualny lub skompletować nowy. Pamiętaj. Zacznij już dziś – wizyta w sklepie lub zakupy online. Bo może być to odkładane na później…
Przygotowanie na Blackout – kompleksowy przewodnik
Ważne jest, aby stworzyć zestawy awaryjne dostosowane do Twoich potrzeb i możliwości. Pamiętaj, że większość małych przedmiotów możesz przechowywać w jednym, łatwo dostępnym pojemniku lub pomieszczeniu
Pakiet Minimum (10 elementów)
Ten zestaw to absolutna podstawa, która pozwoli Ci przetrwać pierwsze godziny blackoutu i zachować podstawową funkcjonalność.
- Apteczka pierwszej pomocy: Wyposażona w podstawowe środki, lateksowe rękawiczki, nożyczki, leki przeciwbólowe i przeciwbiegunkowe. Także twoje osobiste leki.
- Latarka ręczna z zapasem baterii. Najlepiej kilka sztuk.
- Radio bateryjne z zapasem baterii do odbioru komunikatów.*
- Zapas gotówki na 2-3 dni. Niski nominał.
- Długopis i mały notes.
- Cukierki o długiej dacie przydatności (np. landrynki), słodycze – na szybki zastrzyk energii. Dodatkowo np. 25 litrów wody – czyli 5 butelek po 5 litrów.
- Suchy prowiant na 1-2 dni (np. konserwy, krakersy, dania w słoikach) – w osobnym miejscu.
- Świece i zapałki/zapalniczka (do użycia po wyczerpaniu baterii i z zachowaniem ostrożności). Najlepiej około 10 sztuk. Kilka opakowań zapałek lub zapalniczek.
- Mapa miasta lub okolicy.
- Adresy korespondencyjne do najbliższych plus zapisane numery telefonu.
Dziś latarki są dosyć tanie. Możesz kupić także zapas np. 200 baterii. Polecam hurtownie baterii (zakupy online). Baterie mają około 10 lat ważności.
Awaryjne zapasy żywności należy przechowywać w chłodnym, suchym i ciemnym miejscu. Unikaj gromadzenia produktów wymagających chłodzenia i obróbki cieplnej przy przygotowaniu. Przygotuj produkty z długą datą ważności, które można zjeść na zimno – batony, konserwy, dania gotowe (bigos, klopsy, fasolka), suche pieczywo. RCB (Rządowe Centrum Bezpieczeństwa)
Pakiet Standard (25 elementów)
Pakiet Standard rozszerza możliwości Pakietu Minimum, zapewniając większą niezależność i komfort na wypadek dłuższej awarii.
- Apteczka pierwszej pomocy: Rozbudowana o lateksowe rękawiczki, nożyczki, leki przeciwbólowe i przeciwbiegunkowe, a także plastry, bandaże, środek dezynfekujący, leki osobiste.
- Latarki ręczne i czołowe oraz latarenki, a także duży zapas baterii alkalicznych. Lampa naftowa. Nafta.
- Radio bateryjne z zapasem baterii.
- Zapas gotówki na 5-10 dni.
- Długopisy oraz mały notes.
- Słodycze w niewielkim opakowaniu o długiej dacie przydatności do spożycia (np. landrynki).
- Mapa miasta lub okolicy.
- Naładowane powerbanki (2-3) oraz uniwersalny rozgałęziony kabel do urządzeń przenośnych.
- Scyzoryk lub multitool dobrej jakości. Łom. Siekiera.
- Świece oraz zapałki lub zapalniczki.
- Gwizdek (do sygnalizacji).
- Zapas wody na 5-10 dni (minimum 4 litry na osobę na dzień). Najpierw wypełnij wannę wodą, jak są sygnały o niebezpieczeństwie.
- Suchy prowiant (jedzenie niewymagające obróbki termicznej) na 5-10 dni.
- Koce termiczne (min. 4 sztuki).
- Ciepła odzież (dodatkowe warstwy – ubranie na celbulkę).
- Kuchenka turystyczna wraz z zestawem nabojów gazowych.
- Lód w kostkach w zamrażarce (do spowolnienia rozmrażania jedzenia).
- Wachlarz (przydatny w upały, gdy brak wentylacji).
- Żelowe rozgrzewacze rąk.
- Worki na śmieci (do higieny, przechowywania).
- Chusteczki nawilżane i/lub mydło bezwodne.
- Agregat prądotwórczy – rozważ zakup z sąsiadami. Zapas kilku kanistrów paliwa.
- Podstawowe narzędzia (śrubokręt, kombinerki). Lina. Szara uniwersalna taśma naprawcza.
- Żywność dla zwierząt (zgrzewka puszek i sucha karma).
- Gaz żelowy do samoobrony.
Ogranicz korzystanie z telefonu komórkowego – wyłącz WI-FI, pakiet danych, uruchom tryb energooszczędny. Stwórz listę najpotrzebniejszych rzeczy zasilanych energią elektryczną i przygotuj zestaw pasujących do nich baterii. Pamiętaj o przygotowaniu radia zasilanego bateriami. RCB
Pakiet PRO (50 elementów)
Pakiet PRO to kompleksowe przygotowanie dla tych, którzy chcą być gotowi na każdą ewentualność, zapewniając maksymalne bezpieczeństwo i niezależność na dłuższy czas.
- Apteczka medyczna: Profesjonalnie wyposażona, uwzględniająca środki pierwszej pomocy, lateksowe rękawiczki, nożyczki, leki przeciwbólowe i przeciwbiegunkowe, leki osobiste na dłuższy czas, środki odkażające, opaski uciskowe, folie termiczne, itp.
- Latarki ręczne i czołowe, latarenki na uniwersalne baterie alkaliczne, plus bardzo duży zapas baterii(różne rozmiary).
- Radio bateryjne/solarne/korbkowe z funkcją ładowania USB.
- Zapas gotówki na minimum tydzień (różne nominały).
- Długopisy, duży notes i ołówki.
- Słodycze w niewielkim opakowaniu o długiej dacie przydatności do spożycia (np. landrynki).
- Mapy papierowe: szczegółowe mapy miasta, okolicy i regionu.
- Naładowane powerbanki (kilka sztuk o dużej pojemności) oraz uniwersalny rozgałęziony kabel do urządzeń przenośnych, a także ładowarka solarna.
- Scyzoryk lub multitool dobrej jakości.
- Świece (duży zapas) oraz zapałki, zapalniczki.
- Gwizdek.
- Zapas wody na 5-7 dni (minimum 4 litry na osobę na dzień) – butelkowana i/lub w kanistrach.
- System filtrujący wodę (np. filtr słomkowy, tabletki do uzdatniania wody).
- Suchy prowiant (jedzenie niewymagające obróbki termicznej) na 5-7 dni (liofilizaty, batony, konserwy, suszone owoce, orzechy).
- Koce termiczne (wystarczająco dla każdego domownika).
- Ciepła odzież dla każdego domownika (termoaktywna, wełniana).
- Kuchenka turystyczna z zapasem nabojów gazowych na dłuższy czas.
- Lód w kostkach w zamrażarce i izolowany pojemnik termiczny.
- Łom.
- Wachlarz.
- Żelowe kompresy (ciepłe i zimne).
- Żelowe rozgrzewacze rąk (kilka sztuk).
- Solidne worki na śmieci (różne rozmiary).
- Chusteczki nawilżane, mydło bezwodne, żel antybakteryjny, papier toaletowy.
- Zestaw do higieny osobistej (szczoteczki do zębów, pasta, mydło, ręczniki).
- Nóż survivalowy.
- Linka/sznur (kilkanaście metrów).
- Taśma naprawcza (duct tape).
- Zestaw do szycia.
- Kompas.
- Lornetka.
- Poduszka i śpiwór dla każdego domownika.
- Zapas paliwa do samochodu (jeśli masz).
- Gaśnica.
- Kask ochronny (do pracy przy usuwaniu przeszkód).
- Gogle ochronne i rękawice robocze.
- Żywność dla zwierząt (zgrzewka puszek i sucha karma).
- Kanister na wodę.
- Płyn do dezynfekcji wody.
- Pistolet na klej z zapasem kleju.
- Zestaw do naprawy drobnych usterek (klucze, śrubokręty, młotek).
- Zapas worków na fekalia (awaryjna toaleta).
- Książki, gry planszowe, pluszaki – dla rozrywki.
- Dodatkowe koce i śpiwory.
- Mały namiot (do awaryjnego schronienia na zewnątrz lub w domu dla izolacji).
- Materiały do uszczelniania okien/drzwi (folia, taśma).
- Grill ogrodowy jak zapasowe palenisko (zapas brykietu lub drewna)
- Małe siekierki lub piły ręczne (do drewna, jeśli masz kominek).
- Gaz żelowy do samoobrony.
- Kopia ważnych dokumentów (dowód osobisty, paszport, akt urodzenia, ubezpieczenie) w wodoodpornym opakowaniu.
Pamiętaj, że kluczem do skutecznego przygotowania jest regularne sprawdzanie dat ważności produktów, stanu baterii i ogólnej gotowości zestawów.
Dobrze jest też przećwiczyć z rodziną, jak postępować w przypadku blackoutu. Gotowość to spokój ducha!
Uwaga: zawsze w przypadku alarmu, pamiętaj o innych. Zgodnie z poradnikiem RCB, ważne jest:
– Poinformowanie sąsiadów oraz osób, które mogą nie być świadome zagrożenia – w szczególności starszych, chorych i niesamodzielnych;
– Ustalenie miejsca ewakuacji: ustal z bliskimi miejsce kontaktowe, do którego udacie się w razie przypadkowego rozdzielenia (miejsce, do którego każdy będzie mógł bez przeszkód dotrzeć).
Blackout w literaturze (powieść)
- „Blackout”, Elsberg Marc
Blackout w kinie (serial)
- „Blackout”,
- „Dzień Zero”,
- „Revolution”
- „American Blackout” – program National Geographic
Plecak ewakuacyjny
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa proponuje także plecak ewakuacyjny w przypadku zagrożenia lub ewakuacji. Co zwiera plecak ewakuacyjny?
Plecak Ewakuacyjny/Ratunkowy – lista kontrolna:
- Radio na baterie + baterie.
- Latarka + baterie.
- Gotówka.
- Apteczka.
- Gwizdek.
- Zapalniczka / zapałki.
- Maski oddechowe.
- Kombinerki, narzędzie wielofunkcyjne.
- Otwieracz do puszek.
- Lokalna mapa.
- Posiłki na 2 dni.
- Komplet sztućców.
- Kurtka przeciwdeszczowa.
- Dokumenty + pendrive z dokumentami.
- Śpiwór.
- Ubranie na zmianę.
- Butelka filtrująca wodę.
- Mydło.
- Żel do dezynfekcji.
- Worki na śmieci.
- Kompas / busola / GPS.
- Telefon.
- Gumy, sznurki, taśma.
- Opaska zaciskowa.
- Łom.
- Nóż, ołówek, notes.
